Archive for the ‘ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑΣ’ Category

ΝΕΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΓΙΑ ΝΕΟ ΕΣΥ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Δεκέμβριος 11, 2012

Η νέα πραγματικότητα που αντιμετωπίζει η Ελλάδα μετά το 2008 έφερε συνταρακτικές αλλαγές στην οικονομία και την κοινωνία. Η χώρα έχασε το 25% του ΑΕΠ, έχει 1,5 εκ. άνεργους, 31% φτωχούς και 40% ανασφάλιστους, δηλαδή πρόβλημα προσφυγής σε υπηρεσίες υγείας,  περισσότερη αρρώστια, αναπηρία ή και πρόωρο θάνατο. Στην καλύτερη περίπτωση θα έχουμε  σταδιακή ανάκαμψη, με ορατά αποτελέσματα μετά το 2015. Στο ζοφερό αυτό τοπίο, ο δημόσιος τομέας αποκτά άλλη σημασία για την κοινωνική συνοχή και ίσως την επιβίωση του έθνους. Η ανάγκη δραστικής περικοπής δαπανών για περιστολή του δημοσιονομικού ελλείμματος δεν μπορούσε να αφήσει ανεπηρέαστη την υγεία, ειδικά μετά το «πάρτι» 2004-2009. Όμως, οι χειρισμοί, μαζί με την Τρόικα, κινδυνεύουν να δημιουργήσουν πρόβλημα με μακροχρόνιες επιπτώσεις. Όσοι ανέλαβαν τις διαπραγματεύσεις, δεν επέλεξαν να «υπερασπισθούν» το δημόσιο σύστημα Υγείας, ίσως και λόγω έλλειψης «σωστών αριθμών». Αν είχαμε το Σύστημα Λογαριασμών Υγείας του ΟΟΣΑ και της EUROSTAT, θα βλέπαμε ευκρινώς την τεράστια μείωση κρατικής δαπάνης που δεν δικαιολογείται, σε οξεία φάση ύφεσης, σε χώρα που χρηματοδοτεί την περίθαλψη κυρίως από κρατικούς πόρους,  ούτε χρειάζεται, όταν υπάρχουν περιθώρια περικοπών άλλων δαπανών όπως η φαρμακευτική.  Η διαπραγμάτευση, με τα σωστά στοιχεία, που τώρα είναι διαθέσιμα, μπορεί να αντιπροτείνει ένα νέο ΕΣΥ με συνολική εθνική δαπάνη 9% του ΑΕΠ και δημόσια δαπάνη 6%, όπως έχουμε δεσμευθεί. Δυστυχώς, η κυβέρνηση, αντί για αυτό, συνεχίζει τον οικονομικό στραγγαλισμό του ΕΣΥ.  Με το άρθρο αυτό θέλω να προτείνω μία εναλλακτική λύση.

Το νέο ΕΣΥ πρέπει να πάψει να είναι εστία διαφθοράς, προσοδοθηρίας και κομματικής εκμετάλλευσης. Να περιέχει «μηνύματα» για σωστή κατανομή πόρων (όχι γιατρούς, αλλά νοσηλευτές) και να γίνει πιο αποτελεσματικό και αποδοτικό. Πρέπει να δίνει έμφαση στην πρόληψη,  την αποκατάσταση και τη  μακροχρόνια φροντίδα, με ενίσχυση της Δημόσιας Υγείας, της ΠΦΥ, της επείγουσας φροντίδας και την αναδιοργάνωση της νοσοκομειακής. Τέλος, να γίνει πραγματικά «Εθνικό» με  ένταξη του ιδιωτικού τομέα στο σχεδιασμό. Ως προς την οικονομική αρχιτεκτονική, το ΕΣΥ πρέπει να μην επιβαρύνει τον πολίτη και την οικογένεια, να κάνει την παραοικονομία ασύμφορη και δύσκολη, να ελαχιστοποιεί την οικονομική συναλλαγή, και να λειτουργεί ως μηχανή αναδιανομής και κοινωνικής δικαιοσύνης.  Να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του πολίτη, ανεξάρτητα από το εισόδημά του και την εργασία του. Να υπάρχει για τον  πολίτη και όχι για τον εργαζόμενο στις υπηρεσίες υγείας, το κόμμα ή την κυβέρνηση.

Η οικονομική πραγματικότητα του ΕΣΥ σήμερα έχει δύο χαρακτηριστικά. Πρώτον, υπερβάλλουσα προσφορά στον ιδιωτικό τομέα, όπου η κρίση μειώνει τη ζήτηση, επιχειρήσεις κλείνουν και σοβαρές επενδύσεις κινδυνεύουν με απαξίωση. Δεύτερον,  υπερβάλλουσα ζήτηση στο δημόσιο που  αδυνατεί να αντεπεξέλθει, ενώ κινδυνεύει με τεχνολογική απαξίωση.  Υπάρχει τεράστια επιβάρυνση της οικογένειας με άτυπες πληρωμές, ενώ παραμένει ασαφής η σχέση δημόσιου – ιδιωτικού τομέα τόσο στην προσφορά υπηρεσιών όσο και στη διαχείριση της ζήτησης (ασφάλιση). Αυτό επιβάλλει μία νέα οικονομική αρχιτεκτονική, όπου ο ασθενής πληρώνει για υπηρεσίες και όχι για ασφάλιση, ανάλογα με το εισόδημα. Έως ένα όριο (π.χ. όριο φτώχειας) η φροντίδα υγείας είναι δωρεάν,. Πάνω από το όριο αυτό, υπάρχει κλιμακωτή επιβάρυνση που πληρώνεται μέσω φορολογίας και ο ασθενής απαλλάσσεται  από τη δοσοληψία με το γιατρό ή το νοσοκομείο. Οι ιδιώτες πάροχοι πληρώνονται μέσω ΕΟΠΥΥ και οι δημόσιοι λειτουργοί με μισθό. Τα ΚΕΝ, αφού ξανασχεδιασθούν, λειτουργούν ως βάση πληρωμής για τη νοσοκομειακή περίθαλψη, δημόσια και ιδιωτική, με ανακοστολόγηση πράξεων και αμοιβών στην ΠΦΥ.

Προϋποθέσεις για τη νέα οικονομική αρχιτεκτονική του ΕΣΥ είναι η αλλαγή της συνολικής οικονομικής διαχείρισης  στη χώρα και η δημιουργία ενός  προοδευτικού φορολογικού συστήματος (άλλωστε, αν αυτό δεν γίνει, η χώρα θα «κλείσει» έτσι και αλλιώς). Αυτό θα επιτρέψει σύνδεση των πληροφοριακών συστημάτων Υγείας με το Τaxis-net, την ηλεκτρονική χρεωστική κάρτα με ένα αριθμό (ΑΜΚΑ+) για κάθε πολίτη, Vouchers για τους  παρόχους υγείας και σύνδεση ΕΟΠΥΥ και Εφορίας για άμεση καταχώρηση οικονομικών συναλλαγών παρόχων και καταναλωτών υπηρεσιών. Υπάρχουν και άλλες προϋποθέσεις , για τις οποίες έχω γράψει επανειλημμένα. Η κυριότερη είναι η Εθνική Ασφάλιση Υγείας, ανεξάρτητα από καθεστώς εργασίας, με ένα ικανοποιητικό «εθνικό πακέτο» και συμπληρωματική ιδιωτική ασφάλιση. Αυτό συνοδεύεται από  κατάργηση των  κλάδων υγείας των  ταμείων και εισφορών υγείας με προφανή οφέλη για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η πρόταση αξίζει να προσεχθεί περισσότερο.

Μία χώρα με 30% ανεργία είναι ανήθικο να ισχυρίζεται ότι υπάρχει «ασφάλιση» υγείας που στηρίζεται σε εισφορές εργοδότη-εργαζομένου. Με 40% εισφοροδιαφυγή, το σύστημα είναι αναποτελεσματικό ως προστασία της υγείας. Οι πρόσφατες εξαγγελίες «δημοσίων σχέσεων» με ετήσιες «κάρτες ασφάλισης» για 1.500 συμπολίτες μας που «έχασαν» την ασφάλιση λόγω ανεργίας ή χρεοκοπίας αποδεικνύουν πόσο μικρονοϊκή είναι η επίσημη «μη αντίδραση» σε ένα τρομακτικό κοινωνικό πρόβλημα. Ο δε ισχυρισμός ότι «τα φορολογικά έσοδα δεν επαρκούν»,  είναι αντίδραση ανθρώπων που αρνούνται να σκεφθούν. Πρώτον, διεθνώς, οι ασφαλιστικές εισφορές θεωρούνται φόροι. Στην Ελλάδα απλώς δεν εισπράττονται και επιβαρύνουν μόνο την εργασία, που  τα τελευταία τριάντα χρόνια χάνει συνεχώς μερίδιο σε σχέση με το κεφάλαιο (κέρδη, τόκοι, νοίκια).  Δεύτερον, η φορολογία εισοδήματος στην Ελλάδα, λόγω φοροδιαφυγής, αποφέρει χαμηλά έσοδα. Είμαστε  από τις λίγες χώρες της ΕΕ, όπου το  2011, τα έσοδα της Γενικής Κυβέρνησης προήλθαν κατά λιγότερο από 50% από φόρους εισοδήματος και πολύ περισσότερο από κοινωνικές εισφορές και ΦΠΑ που επιβαρύνουν τα λαϊκά στρώματα.

Η νέα οικονομική αρχιτεκτονική συνοδεύει μία νέα αρχιτεκτονική παροχής υπηρεσιών: Συγχωνεύσεις νοσοκομείων και αναδιοργάνωση σε ομάδες στις αστικές περιοχές. Η εισαγωγή γίνεται μόνο μέσω ΠΦΥ στα μη επείγοντα ή μέσω ΤΕΠ στα επείγοντα. Ο γιατρός της ΠΦΥ αναλαμβάνει την εισαγωγή, την παρακολούθηση μετά το εξιτήριο και τηρεί το φάκελο του πολίτη. Καθιερώνεται η διασύνδεση ΠΦΥ με νοσοκομεία μέσω ΕΟΠΥΥ. Επείγουσα περίθαλψη μόνο σε ΤΕΠ (24/7). Η προσφυγή στο ΤΕΠ δεν οδηγεί απαραίτητα σε εισαγωγή στο νοσοκομείο που στεγάζει το ΤΕΠ, αλλά σε νοσοκομείο της Ομάδας. Δεν αποφασίζει ο νοσοκομειακός γιατρός για την εισαγωγή που παύει να είναι αντικείμενο χρηματισμού. Άλλες απαραίτητες μεταρρυθμιστικές κινήσεις είναι η κατάργηση της  πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης στα δημόσια νοσοκομεία, ο ανασχεδιασμός υποδομών και εξοπλισμού σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα, η αξιοποίηση μέσω ΣΔΙΤ εκτάσεων και κτιρίων για υπηρεσίες αποκατάστασης και μακροχρόνιας φροντίδας, η συνεργασία με την Ιδιωτική Ασφάλιση για εισαγωγή εργαλείων διαχείρισης ασθενών και φαρμάκων και τα ΣΔΙΤ με τον ιδιωτικό τομέα για Τουρισμό Υγείας.  Όλα αυτά, αποτελούν  ένα μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα που η σημερινή κρίση μας προτείνει ως ευκαιρία. Ας τολμήσουμε.

Advertisements

ΟΙ ΑΔΕΞΙΟΙ ΚΗΠΟΥΡΟΙ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Οκτώβριος 23, 2012

Ολοι καταλαβαίνουμε ότι η Υγεία είναι σε δομικό αδιέξοδο. Καθημερινά δημοσιεύματα για τον «δεν πληρώνω» ΕΟΠΥΥ, βάσανα με τα φάρμακα, εμπάργκο προμηθευτών, απεργίες, κλείσιμο επιχειρήσεων, όλα δείχνουν κατάρρευση. Αν κάποιοι λυπούνται τον κ. Στουρνάρα, κανείς δεν ζηλεύει τον υπουργό Υγείας. Και οι δύο κινούνται σε τοπίο ρημαγμένο από «βόμβες διασποράς» που εκτόξευε επί δεκαετίες το πολιτικό μας σύστημα. Ο ανασχεδιασμός της οικονομίας των 200 δισ. και της υγείας των 24 δισ., σε συνθήκες τερατώδους ύφεσης, είναι έργα τιτάνια, πολιτικά σχεδόν αδύνατα.

Το μείζον πολιτικό πρόβλημα στην Υγεία είναι η τεράστια υποχώρηση των οικονομικών μεγεθών της ζήτησης και της προσφοράς, δηλαδή του «τζίρου». Η αποσάθρωση της οικονομίας και η εξαφάνιση των εισοδημάτων ενάμισι εκατομμυρίου ενεργών μελών της κοινωνίας, δεν παράγει εισοδήματα, φόρους και εισφορές που συντηρούσαν το ΕΣΥ και έτρεφαν τον ιδιωτικό τομέα. Το μεγαλύτερο μέρος της μείωσης αφορά τις δημόσιες δαπάνες, τα νοσοκομεία του ΕΣΥ και τις υπηρεσίες του ΕΟΠΥΥ (πρώην ΙΚΑ). Το αποτέλεσμα είναι η δυσλειτουργία νοσοκομείων και το έντονα πολεμικό κλίμα στις σχέσεις με τους επαγγελματίες της Yγείας στο δημόσιο σύστημα. Στον ιδιωτικό χώρο, τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα. Μετά τη «θηριώδη» ανάπτυξη πόρων και υποδομών (γιατροί, κτίρια, τεχνολογία), ιδίως κατά τη «μοιραία» 10ετία 2000-2009 η αναιμική ζήτηση του 2012 και της επόμενης 5ετίας δεν μπορεί να συντηρήσει την υπάρχουσα υπερπροσφορά. Αναπόφευκτα είναι συμπίεση αμοιβών, μείωση θέσεων εργασίας, κλείσιμο μονάδων και αύξηση της ζήτησης σε δημόσιες υποδομές, που κάνει το πρόβλημα της υποχρηματοδότησής τους ακόμη οξύτερο. Το μόνο που μένει για την επόμενη 5ετία είναι η πολιτική διαχείριση της μετάβασης από το 10% του ΑΕΠ των 245 δισ. στο 9% των 200 δισ. του 2012, δηλαδή από 24,5 δισ. στα 18 δισ. Ποιος χάνει και πόσο από την «απώλεια» των 6,5 δισ. είναι, δυστυχώς, το άμεσο ζητούμενο της πολιτικής στην υγεία σήμερα.

Οι απώλειες εκτείνονται σε ολόκληρο το φάσμα. Γιατροί δεν προσλαμβάνονται ακόμη και όπου χρειάζονται, ούτε νοσηλεύτριες, είδος ήδη σε επικίνδυνη ανεπάρκεια. Λείπουν τα υλικά και οι προμηθευτές, ιδίως οι έντιμοι, καταστρέφονται. Το ηθικό όλων είναι καταρρακωμένο καθώς οι μόνες ενέργειες είναι στην κατεύθυνση των περικοπών και καθόλου στην ποιότητα και τη σημασία του έργου. Οι άρρωστοι χάνουν σε ποιότητα περίθαλψης, οι υγιείς πληρώνουν χωρίς αντίκρισμα, οι εργαζόμενοι χάνουν εισοδήματα και ολόκληρη η κοινωνία αισθάνεται ανασφάλεια. Στην Yγεία αυτό είναι ολέθριο και επικίνδυνο. Σαν να μην έφθανε αυτό, ο υπουργός Υγείας πρέπει να διασχίσει το πεδίο μάχης με ένα όχημα, τον ΕΟΠΥΥ, χωρίς πυρομαχικά και με το προσωπικό του έτοιμο για ανταρσία. Δεν μπορεί να σταματήσει, αλλά πρέπει να το διορθώσει εν κινήσει, πράγμα απίθανο. Η υγειονομική μεταρρύθμιση σε ώρα κρίσης με το σύστημα σε λειτουργία είναι διεθνώς το πιο δύσκολο εγχείρημα εφαρμοσμένης πολιτικής.

Ενα πολύτιμο δέντρο φυτεμένο σε λάθος εποχή, σε λάθος έδαφος, από αδέξιους και αδιάφορους κηπουρούς, απότιστο και αφρόντιστο, ο ΕΟΠΥΥ βγάζει ελάχιστους καρπούς που δεν φτάνουν για όλους. Συντηρείται από ανεπαρκείς ασφαλιστικές εισφορές εργαζομένων και εργοδοτών σε εποχή ανεργίας ρεκόρ. Η κρατική χρηματοδότηση «κόπηκε» στα… βαφτίσια, κανείς δεν ξέρει πώς και γιατί. Δεν έχει θεσμικό έλεγχο στις δαπάνες, αφού αυτές «ελέγχονται» από ανύπαρκτους μηχανισμούς στο υπ. Υγείας και το ακόμη πιο ανύπαρκτο ΚΕΣΥ. Χάρις σε αυτούς, ο κ. Λυκουρέντζος είναι υπουργός Υγείας με τους περισσότερους γιατρούς και τις περισσότερες και ακριβότερες αξονικές και μαγνητικές τομογραφίες ανά 1.000 κατοίκους στις 30 (αναπτυγμένες) χώρες του ΟΟΣΑ. Μόνο ο περιορισμός της δαπάνης (και της έκθεσης στη βλαβερή ακτινοβολία) που υφίσταται ο λαός (για να πλουτίζουν κάποιοι) κατά 50% θα γέμιζε πολλές τρύπες του δημόσιου συστήματος υγείας. Πολλά δημόσια «νοσοκομεία», σαράντα κατά την άποψή μου, μπορούν να «κλείσουν» αύριο και κανείς δεν θα το καταλάβει. Ισως είναι η ώρα της «δημιουργικής καταστροφής» που πάντα φέρνει η κρίση. Οσο για τον ιδιωτικό τομέα, ας συνεργασθεί με το Δημόσιο, για νέους «τζίρους», αλλά όχι μόνο από Ελληνες φορολογούμενους και όχι… «αφορολόγητα» και στο… «εξωτερικό».

ΑΠΟΨΗ: ΠΟΙΟΣ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ;

Οκτώβριος 6, 2012

Περισσότεροι άνθρωποι ζουν λόγω της φαρμακευτικής θεραπείας που έλαβαν σε κάποια στιγμή της ζωής τους παρά εξαιτίας κάποιας ανθρώπινης παρέμβασης, ιατρικής ή άλλης. Το ότι ο άνθρωπος ξεπερνά με ευκολία τα 80 χρόνια ζωής, και χωρίς σοβαρά προβλήματα υγείας, οφείλεται κυρίως στη φαρμακευτική φροντίδα, η οποία πρόσθεσε δεκαετίες στο προσδόκιμο ζωής στον αιώνα που μας πέρασε και μέχρι σήμερα.

Είναι μάλιστα ενδιαφέρον ότι το τεράστιο κέρδος στη μείωση της θνησιμότητας το πετυχαίνει η φαρμακευτική φροντίδα με δαπάνη που ανέρχεται, στις αναπτυγμένες χώρες του ΟΟΣΑ, μόνο στο 15% του συνόλου της δαπάνης υγείας.

Για να μην αδικήσουμε, όμως, όλους τους άλλους συντελεστές της φροντίδας υγείας, πρέπει να πούμε ότι μπορεί να ευθύνονται για το 85% του κόστους, αλλά πιστώνονται για το 100% του αποτελέσματος. Χωρίς αυτούς, το φάρμακο θα ήταν άχρηστο. Στην Ελλάδα το φάρμακο, στην «αποφράδα» χρονιά 2009, άγγιξε το 25% της συνολικής δαπάνης υγείας. Στην αγαπημένη «αγελάδα» που όλοι άρμεγαν για χρόνια, το ΙΚΑ, από το 2005 μέχρι και το 2009 η συνολική δαπάνη για νοσηλεία στο νοσοκομείο αυξήθηκε κατά 48%, για εργαστηριακές πράξεις 18%, για αξονικές-μαγνητικές 42%, για το σύνολο των υπηρεσιών 72% και για φάρμακα 110%. Στα έξι χρόνια, η συνολική δαπάνη του ΙΚΑ για την υγεία αυξήθηκε από 2,9 δισ. ευρώ σε 5 δισ. ευρώ και για το φάρμακο από 1,2 δισ. ευρώ σε 2,5 δισ. ευρώ. Σε 6 χρόνια, μόνο το ΙΚΑ ξόδεψε 1,3 δισ. ευρώ περισσότερα για φάρμακα.

Εύλογα αναρωτιέται κανείς τι κέρδισε η Ελλάδα και ο Ελληνας από αυτή την «κραιπάλη», όταν, μάλιστα, όλοι σχεδόν οι δείκτες υγείας στην Ελλάδα φαίνεται να χειροτερεύουν στο διάστημα αυτό.

Ευτυχώς, τα πράγματα αλλάζουν. Από το 2010, υπάρχει σημαντική μείωση στη φαρμακευτική δαπάνη. Σημαντικό ρόλο έπαιξαν μέτρα διοικητικού χαρακτήρα, όπως η ηλεκτρονική συνταγογράφηση και η έμφαση στα γενόσημα φάρμακα, ιδίως στη νοσοκομειακή περίθαλψη. Αυτό, όμως, ίσως έχει οδηγήσει τους υπευθύνους σε λάθος σκέψεις για τη διάθεση των φαρμάκων μέσω των φαρμακείων.

Η ελεύθερη επιλογή μεταξύ σκευασμάτων

Προωθείται η υποχρεωτική συνταγογράφηση από τους γιατρούς όχι με βάση την εμπορική ονομασία, δηλαδή ένα συγκεκριμένο φάρμακο, αλλά με βάση τη δραστική ουσία, δηλαδή μία ελεύθερη επιλογή μεταξύ φαρμάκων με την ίδια δραστική ουσία. Υπάρχουν ιατρικά επιχειρήματα εναντίον αυτής της επιλογής, αφού μειώνει τη δυνατότητα του γιατρού να «ταιριάξει» τη θεραπεία στις εξειδικευμένες απαιτήσεις του αρρώστου.

Ο στόχος της κυβέρνησης, όμως, φαίνεται να είναι οικονομικός. Με επιχείρημα την τεράστια αύξηση της δαπάνης που όντως συνέβη, όπως δείξαμε παραπάνω, προσπαθεί να «δώσει» φθηνότερα φάρμακα, προβάλλοντας το επιχείρημα της κατευθυνόμενης συνταγογραφίας εκ μέρους των γιατρών, κάτι που κανείς δεν μπορεί να απορρίψει.

Την ίδια στιγμή, όμως, δίνει το ίδιο δικαίωμα στον φαρμακοποιό, αφού αυτός θα επιλέγει μεταξύ πρωτοτύπων και γενοσήμων με την ίδια δραστική ουσία.

Το ερώτημα δεν είναι αν ο ένας κλάδος είναι περισσότερο αξιόπιστος και ηθικός από τον άλλο, αλλά ποιον πρέπει να εμπιστεύεται ο άρρωστος. Αυτόν που έχει εξ ορισμού το «ρίσκο» της θεραπείας, δηλαδή τον γιατρό, ή τον έμπορο; Εγώ θα άφηνα τον γιατρό να κάνει τη δουλειά του και θα φρόντιζα να κάνω τη δική μου, δηλαδή παρακολούθηση του γιατρού με καλή ηλεκτρονική συνταγογράφηση, θεραπευτικά πρωτόκολλα και άλλες μεθόδους, αλλά και με την εξίσωση της ασφαλιστικής τιμής με τη νοσοκομειακή.

ΔΙΕΞΟΔΟΣ ΣΤΑ ΑΔΙΕΞΟΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Σεπτεμβρίου 7, 2012

Φαντάζομαι ότι όλοι έχουμε τώρα καταλάβει ότι η Υγεία στην Ελλάδα βρίσκεται σε δομικό αδιέξοδο. Δεν χρειάζονται εξειδικευμένες γνώσεις, αλλά τα «δεν πληρώνω» του ΕΟΠΥΥ, τα βάσανα των ασφαλισμένων με τα φάρμακα, τα εμπάργκο των προμηθευτών, το κλείσιμο επιχειρήσεων και τα καθημερινά δημοσιεύματα, όλα δείχνουν έναν τομέα υπό κατάρρευση.

Αν η θέση του κ. Στουρνάρα είναι η χειρότερη στην Ευρώπη, δεν πιστεύω ότι ζηλεύει κανείς τον κ. Λυκουρέντζο. Και οι δύο κινούνται σε ένα τοπίο ρημαγμένο από «βόμβες διασποράς» που εκτόξευε επί δεκαετίες ένα διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα. Ο ανασχεδιασμός της οικονομίας των €200 δισ., αλλά και του συστήματος Υγείας των 20 δις, σε συνθήκες τερατώδους ύφεσης, είναι έργο τιτάνιο, σχεδόν αδύνατο.

Το μείζον πρόβλημα στην Υγεία είναι πλέον η τεράστια υποχώρηση της ζήτησης. Η αποσάθρωση της οικονομίας και η κατακρήμνιση μέχρις εξαφάνισης των εισοδημάτων ενός εκατομμυρίου ενεργών μελών της κοινωνίας, δεν παράγει φόρους και εισφορές που συντηρούσαν τις δημόσιες υπηρεσίες, αλλά ούτε και την ιδιωτική δαπάνη που έτρεφε τον ιδιωτικό τομέα (μαζί, βέβαια, με τη γαλαντομία του Δημοσίου και των ταγών του).

Με δεδομένη τη δυσανάλογη ανάπτυξη πόρων και υποδομών (γιατροί, κτίρια, εξωφρενική τεχνολογία, φάρμακα), ιδίως κατά τη «μοιραία» 10ετία 2000-2009, η αναιμική ζήτηση του 2012 και της επόμενης 5ετίας, δεν μπορούν να συντηρήσουν την υπάρχουσα προσφορά. Η αναπόφευκτη συνέπεια θα είναι συμπίεση εισοδημάτων, μείωση θέσεων εργασίας και κλείσιμο μονάδων. Το μόνο που μένει για την επόμενη 5ετία είναι η πολιτική διαχείριση της μετάβασης από έναν τομέα του 9,5% του ΑΕΠ των €245 δις στο 8,5% των €200 δισ., δηλαδή από τα €23,2 δισ. στα €17 δισ.. Ποιος θα πληγεί και πόσο από την «απώλεια» των €6,2 δισ. είναι, δυστυχώς, το μόνο ζητούμενο της πολιτικής στην οποία μας έχουν συνηθίσει.

Αυτή, όμως, είναι η μοιρολατρική, στατική, συντηρητική ερμηνεία των πραγμάτων. Χρόνια λέω ότι οι ηγέτες μας πρέπει να μάθουν να σκέφτονται «έξω από το κουτί». Όχι όπως «τα βρήκαν», αλλά όπως πρέπει, ανάλογα με τις συνθήκες. Αν σκεφθούν επιθετικά για να αλλάξουν τις συνθήκες που βρήκαν και όχι αμυντικά, μπορούν να διαχειρισθούν το πρόβλημα για να το κάνουν ευκαιρία. Η Υγεία είναι ένα καλό παράδειγμα. Μία από τις ιδιαιτερότητες του χώρου είναι και ότι ισχύει ο νόμος του Say «η προσφορά δημιουργεί τη ζήτηση». Αν αυτό, με τη μορφή προκλητής ζήτησης λόγω υπερπροσφοράς πόρων, το πληρώσαμε ακριβά, μπορούμε να το γυρίσουμε και ανάποδα.

Ο τομέας της υγείας σήμερα έχει πολλές «τρύπες» δηλαδή απαραίτητες υπηρεσίες, για τις οποίες υπάρχει ανάγκη, άρα και δυνητική ζήτηση, αλλά δεν υπάρχει προσφορά. Ο χώρος της Αποκατάστασης είναι ένα καλό παράδειγμα. Παρά την περίσσεια γιατρών, δεν υπάρχουν Φυσίατροι και γιατροί ειδικευμένοι στην Αποκατάσταση, για να στελεχώσουν τα Κέντρα που υπάρχουν σε αφθονία, αλλά μένουν κλειστά. Δεν έχουμε Επειγοντολόγους, να στελεχώσουν τα ΤΕΠ στα μεγάλα νοσοκομεία που να λειτουργούν 24 ώρες, 7 μέρες τη βδομάδα και για αυτό δεν έχουμε σωστή επείγουσα φροντίδα, αλλά ένα πρωτόγονο, βλακώδες και δαπανηρό σύστημα «εφημεριών». Το ίδιο ισχύει για πολλές άλλες σημαντικές υπηρεσίες όπως η διαχείριση πόνου, η φροντίδα τελικού σταδίου, η νοσηλεία στο σπίτι, η πρόληψη κλπ.

Αυτή, λοιπόν, είναι η απάντηση. Οι άφθονοι υπάρχοντες, αλλά απαξιωμένοι και σχολάζοντες πόροι, έμψυχοι και άψυχοι να κατευθυνθούν εκεί που υπάρχει η ζήτηση για να παραχθεί νέο «προϊόν». Ας ξαναμοιράσουμε την «πίτα» για να βγει πρόσθετη, αλλά πραγματική αξία. Ο κ. Λυκουρέντζος είναι Υπουργός Υγείας στη χώρα με τους περισσότερους γιατρούς και τις περισσότερες αξονικές και μαγνητικές τομογραφίες ανά 1000 κατοίκους στις 30 (αναπτυγμένες) χώρες του ΟΟΣΑ. Μόνο ο περιορισμός της δαπάνης (και της έκθεσης στη βλαβερή ακτινοβολία των αξονικών) που «υφίσταται» ο ταλαίπωρος ελληνικός λαός για να πλουτίζουν τα διαγνωστικά κέντρα και οι ειδικοί γιατροί θα έφθανε για να γεμίσει πολλές τρύπες του δημόσιου συστήματος υγείας. Ίσως είναι η ώρα της «δημιουργικής καταστροφής» που πάντα φέρνει η κρίση. Όσο για τον ιδιωτικό τομέα, ας ψάξουν, μαζί με το δημόσιο τομέα, για νέους «τζίρους», αλλά όχι μόνο από τους Έλληνες. Ο Ιατρικός Τουρισμός είναι μία πολλά υποσχόμενη πηγή εισοδήματος για όλη την Ελλάδα. Αλλά γι΄ αυτό, σε άλλο άρθρο.

Η ΥΓΕΙΑ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΜΑΣ

Αύγουστος 22, 2012

Τον Μάιο του 2010, οι υπουργοί Υγείας των χωρών του ΟΟΣΑ αποφάσισαν στο Παρίσι ότι σε περίοδο κρίσης ο τομέας της υγείας δεν πρέπει να «υποστεί περικοπές». Σε αντίθετη περίπτωση, το «κόστος της υγείας που θα επιδεινωθεί θα είναι μεγαλύτερο από το όφελος των περικοπών».

Συμμετείχα στη σύνοδο και γνωρίζω το βάθος του προβληματισμού στις 30 πλουσιότερες χώρες. Εχω, επανειλημμένα, συνεργασθεί με την τρόικα, το 2010 και το 2011, τόσο ως προσκεκλημένος εμπειρογνώμων από το υπουργείο Οικονομίας όσο και ως μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για την Παρακολούθηση του Μνημονίου.

Από ό,τι γνωρίζω, το κύριο ζητούμενο στο Μνημόνιο είναι η συνολική δαπάνη υγείας να μην υπερβεί το 9% του ΑΕΠ και η δημόσια δαπάνη το 6%. Διάφοροι άλλοι επιμέρους στόχοι, όπως αυτοί που συνδέονται με τη φαρμακευτική δαπάνη, είναι δευτερεύοντες σε αυτούς τους δύο.

Σήμερα, η χώρα έχει εκπληρώσει και τους δύο αυτούς στόχους. Το γνωρίζω γιατί έχω -με τους συνεργάτες μου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εμπειρογνώμονα που πρότεινε ο ΟΟΣΑ- αναλάβει σε συνεργασία και για λογαριασμό του υπουργείου Υγείας και της ΕΛΣΤΑΤ τον υπολογισμό της Εθνικής Δαπάνης Υγείας, εφαρμόζοντας τη μεθοδολογία του ΟΟΣΑ, τη μόνη αποδεκτή και από τη EUROSTAT.

Προσωρινά αποτελέσματα για το 2009 και το 2010 είναι ήδη διαθέσιμα, και του 2011 θα είναι γνωστά σύντομα. Σε πολύ αδρές γραμμές, μεταξύ 2009 και 2011 η χώρα μείωσε τις δαπάνες υγείας κατά 3 δισ. ευρώ ή 1,5% του ΑΕΠ. Μονάχα η φαρμακευτική δαπάνη μειώθηκε κατά σχεδόν 2 δισ. ευρώ. Μέσα στο 2012, αναμένονται περισσότερες εξοικονομήσεις, οι οποίες θα συνεχίσουν και στο 2013-15 με βάση δρομολογημένες διαχειριστικές μεταρρυθμίσεις.

Δυστυχώς, τα αποτελέσματα αυτά δεν είναι γνωστά στον δημόσιο διάλογο, αλλά ούτε και στην κυβέρνηση με δεδομένο τον δυσλειτουργικό τρόπο με τον οποίο γίνεται η διαχείριση των δημόσιων πολιτικών, ακόμη και στο ανώτερο επίπεδο.

Ετσι, κυριαρχεί ακόμη, λογικά, το στερεότυπο περί «λίπους της υγείας», το οποίο, κατανοητά, έχει γίνει η «συμβατική αλήθεια» των ΜΜΕ και της εκάστοτε αντιπολίτευσης. Αυτή η συμβατική αλήθεια θέλει ακόμη τα «πιράνχας της υγείας» σε πλήρη λειτουργία, τα νοσοκομεία «ξέφραγο αμπέλι», τους γιατρούς να κυνηγούν το «φακελάκι» και να συνταγογραφούν ασύστολα και ανεξέλεγκτα.

Η συμβατική αλήθεια, όμως, έχει έναν εχθρό. Το ότι «τα νούμερα δεν συμφωνούν». Για πολλούς και διάφορους λόγους, οι δαπάνες υγείας μειώθηκαν τόσο, που περαιτέρω μείωση είναι μη επιθυμητή και ίσως επικίνδυνη.

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να επισημάνω ότι η μείωση της δαπάνης υγείας που επιτεύχθηκε πρέπει να διατηρηθεί και να παγιωθεί. Για χρόνια γράφω ότι αν υπάρχει ένας τομέας που καταβαράθρωσε τα δημόσια οικονομικά για λόγους ιδιοτέλειας και πολιτικού τυχοδιωκτισμού, ιδιαίτερα την τελευταία 10ετία, είναι η υγεία.

Εχω υπολογίσει ότι τα περίπου 50 δισ. ευρώ κατά τα οποία αυξήθηκε το συνολικό δημόσιο έλλειμμα στη 10ετία 2000-2009 μπορούν να αναζητηθούν στην υγεία. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να συνεχίσουμε τη γραμμική ερμηνεία όταν σχεδιάζουμε δημόσιες πολιτικές. Η υγεία δεν μπορεί να σηκώσει άλλο από το βάρος της συνολικής δημοσιονομικής εξυγίανσης στη χώρα. Εχει πλέον πολύ σοβαρά δικά της προβλήματα να λύσει ακόμη.

Αυτό, βέβαια, σημαίνει ότι αν μπορούμε ακόμη να γλιτώσουμε χρήματα από σπατάλες και κακό σχεδιασμό στην υγεία, πρέπει να το κάνουμε. Πιστεύω ότι στα περίπου 19-20 δισ. που ξοδεύουμε σήμερα ετησίως ως κράτος, κοινωνική ασφάλιση και νοικοκυριά, μπορούμε να «κόψουμε» ένα δισ. ευρώ.

Εδώ, όμως, είναι το σημείο στο οποίο θέλω την προσοχή του οικονομικού επιτελείου. Αυτό θα γίνει γιατί πρέπει και γιατί μπορεί να γίνει. Την οικονομία, όμως, που θα επιτευχθεί, μην τη ζητήσετε, κύριε Στουρνάρα, για να καλύψετε τρύπες του ΟΣΕ, της ΔΕΗ ή των μη συνεργαζόμενων υπουργών. Αφήστε την στην υγεία, για να γεμίσει τις «τρύπες» που άφησε η κακοδιαχείριση του παρελθόντος. Η υγεία στην Ελλάδα σήμερα είναι βαθιά πληγωμένη, χειρότερη από το 2000 σε σχέση με τις σημερινές συνθήκες.

Λείπουν πολλά, όπως η επείγουσα φροντίδα, η εντατική φροντίδα, η δημόσια υγεία, η επαγγελματική διοίκηση και διαχείριση κ.λπ. Οι δείκτες υγείας χειροτερεύουν ραγδαία και μένουμε πίσω στις επιστημονικές εξελίξεις. Τις ελλείψεις αυτές θα τις πληρώσουμε κάποτε. Αν επενδύσουμε σωστά όσα εξοικονομήσουμε σήμερα με τη χρηστή διαχείριση, θα γλιτώσουμε πολύ περισσότερα στο μέλλον.

Η ΦΑΡΣΑ ΜΕ ΤΑ ΚΛΕΙΣΤΑ ΕΝΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΝΟΣΗΛΙΑ

Ιουλίου 24, 2012

Από την 1/7/2011 τα Κλειστά Ενοποιημένα Νοσήλια (ΚΕΝ) υποτίθεται ότι χρησιμοποιούνται για την αποζημίωση δημοσίων νοσοκομείων, αλλά και ιδιωτικών κλινικών, από τα Ταμεία και τους ιδιώτες. Αντικατέστησαν τα ιστορικό «κλειστό» ημερήσιο νοσήλιο, μια απαρχαιωμένη μορφή ημερήσιας αποζημίωσης που δεν αντανακλούσε το πραγματικό κόστος νοσηλείας.

Η ανάγνωση της έκθεσης της Task Force, προκαλεί θλιβερές σκέψεις για τον τρόπο με τον οποίο (δεν) αντιμετωπίζονται στην Ελλάδα σημαντικά ζητήματα δημόσιας πολιτικής. Η εφαρμογή είναι το πραγματικό έργο που επιτελούν, σε αντιστοιχία με τη βαρύτητα των ομάδων περιπτώσεων (Diagnosis-Related Groups – DRG’s) και, συνεπώς, τις πραγματικές απαιτήσεις της νοσηλείας σε πόρους.

Δυστυχώς, ένα χρόνο μετά την πρώτη εφαρμογή και έξι μήνες μετά τη γενίκευσή της χρήσης των ΚΕΝ την 1/2/2012, η πρώτη αξιολόγηση από το γερμανικό υπουργείο Υγείας, ύστερα από αίτημα της Task Force, στην έκθεση που υπεβλήθη τον Ιούνιο του 2012 καταλήγει ότι «δεν υπάρχει λειτουργικό σύστημα ΚΕΝ στην Ελλάδα». Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη, δεδομένου ότι η ελληνική εκδοχή είναι απλή «μετάφραση» των αυστραλιανών DRG’s, και βασίζεται στην, περίπου, υιοθέτηση των τιμών που ισχύουν σε άλλες χώρες. Η δε ολοκλήρωση του «έργου» έγινε σε λίγους μήνες όταν σε άλλες «σοβαρές» χώρες απαίτησε αρκετά χρόνια.

Η εφαρμογή των ΚΕΝ δεν έγινε μόνο πρόχειρα, βεβιασμένα και με τρόπο αδιαφανή (η έκθεση σαφώς υπαινίσσεται ότι δεν εξασφαλίσθηκε η άδεια από τις αυστραλιανές αρχές, κάτι που πρέπει να διερευνηθεί), αλλά κόστισε τουλάχιστον 600.000 ευρώ (κατά άλλους 1.200.000 ευρώ) μέσω ΕΣΠΑ, ενώ έχουν εγκριθεί και 2.600.000 ευρώ για την «Ανάπτυξη δεξιοτήτων των επαγγελματιών υγείας…» στη χρήση των ΚΕΝ.

Αν, όμως, το κόστος της δημιουργίας των ΚΕΝ δεν έχει μεγάλη σημασία, δεν ισχύει το ίδιο για το κόστος της χρήσης τους από τα ελληνικά νοσοκομεία, δημόσια και ιδιωτικά. Ως προς την εφαρμογή τους, μάλιστα, για την αποζημίωση των ιδιωτικών νοσοκομείων και… κλινικών για περίπου 3 μήνες με τα ΚΕΝ αυξημένα (!) κατά 20% (κάτι που καταργήθηκε ύστερα από δημόσια… κατακραυγή) και ανοιχτή καταγγελία στη Βουλή, υπάρχουν σοβαρές ενστάσεις και πρέπει να δούμε πόσο κόστισε στον ΕΟΠΥΥ και σε άλλα Ταμεία, δηλαδή στα δημόσια οικονομικά. Η σύγκριση, για παράδειγμα, του διαστήματος Ιανουαρίου-Μαρτίου του 2011 με το αντίστοιχο του 2012, θα ήταν ενδιαφέρουσα.

Η έκθεση της Task Force περιέχει αναλυτικές οδηγίες για το τι πρέπει να γίνει από εδώ και πέρα. Λέει καθαρά πως ό,τι έγινε μέχρι σήμερα είναι άσκοπο (pointless) και ότι οδηγεί σε αδιέξοδο (dead end). Κατά την άποψή μου, όμως, αυτό που πραγματικά τίθεται σε αμφισβήτηση είναι η ίδια η σκοπιμότητα των ΚΕΝ και οι «κίνδυνοι» από τη χρήση τους, με δεδομένο το ελληνικό κοινωνικοασφαλιστικό σύστημα, την πραγματικότητα του ΕΟΠΥΥ, το σημερινό τρόπο κάλυψης των αναγκών των νοσοκομείων και την έλλειψη μηχανοργάνωσής τους. Μέχρις, όμως, να υπάρξουν οι πραγματικές προϋποθέσεις εφαρμογής των ΚΕΝ, ας δούμε αν η ύπαρξή τους μπορεί να φανεί χρήσιμη στη σημερινή πολύ δύσκολη συγκυρία. Σύμφωνα με το Σύστημα Λογαριασμών Υγείας του ΟΟΣΑ, το 2010 η νοσοκομειακή περίθαλψη κόστισε 7.050 εκατ. ευρώ, ή 700 εκατ. ευρώ λιγότερα από το 2009. Η κατανομή ήταν 3.016 εκατ. ευρώ για το κράτος, 2.419 εκατ. ευρώ για τα Ταμεία, 1.128 για τα νοικοκυριά (ιδιωτική δαπάνη) και 388 εκατ. ευρώ στην ιδιωτική ασφάλιση.

Δεν ξέρω πόσο κόστισε η νοσοκομειακή περίθαλψη το 2011 και πώς διαμορφώνεται η δαπάνη σήμερα. Αν, όμως, σήμερα τα νοσοκομεία μας καλύπτουν το σύνολο σχεδόν των εξόδων τους από τα σημερινά ΚΕΝ, η οριζόντια μείωση των ΚΕΝ κατά 10% θα εξοικονομούσε δημόσια δαπάνη τουλάχιστον 500 εκατ. ευρώ. Αν το ποσό αυτό πραγματικά «λείψει» από τα νοσοκομεία μας, η απάντηση είναι η ουσιαστική και άμεση αναδιοργάνωση του δημόσιου νοσοκομειακού τομέα μέσω συγχωνεύσεων, σύμφωνα με υπάρχουσα μελέτη. Αυτή θα ήταν η πρόσθετη δική μου «συνεισφορά» σήμερα, απάντηση στην αγωνία του υπουργού Οικονομικών και του πρωθυπουργού.

ΔΑΠΑΝΕΣ ΥΓΕΙΑΣ: ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Ιουλίου 10, 2012

Στις 6 Ιουλίου, η τρόικα επισκέφθηκε το υπουργείο Υγείας για συνάντηση με τη νέα πολιτική διοίκηση. Σύμφωνα με την ενημέρωση του υπουργείου, η συνάντηση «πήγε καλά». Οι ελεγκτές βρήκαν το υπουργείο περίπου «εν τάξει» ως προς την επίτευξη των οικονομικών στόχων. Δυστυχώς όμως, αν με το Μνημόνιο τα πάμε καλά, με την παροχή υπηρεσιών υγείας στον λαό η κατάσταση είναι, επιεικώς, δράμα.

Δυστυχώς, αυτό δεν (μπορεί να) το γνωρίζει η νέα πολιτική ηγεσία. Η ΕΣΥΕ μετά το 2007 δεν δίνει στοιχεία δαπάνης υγείας και οι προκάτοχοι υπουργοί αδιαφορούσαν για το πώς μετρούν οι «σοβαρές χώρες». Μόλις το 2011, τελευταία χώρα του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα ασχολήθηκε με το ΣΛΥ – Διεθνές Σύστημα Λογαριασμών Υγείας, σε συνεργασία Πανεπιστημίου Αθηνών, ΕΛΣΤΑΤ και υπουργείου Υγείας. Καθώς τα πρώτα αποτελέσματα (2009 και 2010) έρχονται, το πρόβλημα αρχίζει να φαίνεται.

Η Ελλάδα το 2009 ξόδεψε για την υγεία 9,7% του ΑΕΠ (μ.ό. ΟΟΣΑ 9,6%). Το 2010 έπεσε στο 9,0%. Δεν ξοδεύαμε πολλά ως χώρα, αλλά μήπως ξοδεύαμε λάθος; Το Μνημόνιο «ζητάει» να είμαστε κάτω από το 6% του ΑΕΠ στη δημόσια δαπάνη. Το 2009 ήμασταν στο 6,7% και το 2010 στο 5,9% του ΑΕΠ. Ολα καλά και με τα δημοσιονομικά λοιπόν. Η «μάχη του Μνημονίου» ίσως κερδήθηκε, αλλά φαίνεται ότι μέρος του «λίπους της υγείας»… κάηκε το 2010. Ομως, από πού; Ποιοι πληρώνουν για την υγεία, σε ποιους πάνε και τι φροντίδα υγείας αγοράζουμε; Αυτή την πληροφορία δίνει μόνο το Σύστημα Λογαριασμών Υγείας του ΟΟΣΑ που ανακαλύπτουμε σήμερα. Αν το 2012 παραμείνουμε στο 9% του ΑΕΠ, θα ξοδέψουμε ως χώρα 18 δισ. ευρώ ή 1,7 δισ. ευρώ λιγότερα από το 2010. Το ερώτημα είναι «από πού θα λείψουν τα 1,7 δισ.»; Το Μνημόνιο προβλέπει ότι η δημόσια δαπάνη δεν θα υπερβαίνει το 6% του ΑΕΠ, δηλαδή 12,1 δισ. ευρώ για το 2012. Συνεπώς, πρέπει να υπάρξει μείωση 800 εκατ. ευρώ στον δημόσιο τομέα, σε σχέση με το 2010. Αλλά η τρόικα επίσης «ζητάει» η δημόσια φαρμακευτική δαπάνη να περιορισθεί το 2012 στο 1,4% του ΑΕΠ (τα «περίφημα» 2,88 δισ. ευρώ του κ. Λοβέρδου). Ξέρουμε, τώρα, ότι το φάρμακο κόστισε στα Ταμεία 5,4 δισ. ευρώ το 2009 και 4,7 δισ. ευρώ το 2010. Συνεπώς, το 2012 η φαρμακευτική δαπάνη στα Ταμεία πρέπει να μειωθεί περίπου 2 δισ. ευρώ σε σχέση με το 2010 ή στο μισό του επιπέδου του 2009. Δύσκολο, αλλά όχι αδύνατο. Βέβαια, μεγάλη είναι και η ευθύνη όποιου «αναλάβει το φάρμακο» τώρα (ο νοών…).

Καταλαβαίνω ότι οι πολλοί αριθμοί μπερδεύουν. Να το απλοποιήσω. Το 2012, σε σχέση με το 2010, η τρόικα λέει ότι πρέπει να πετύχουμε, ταυτόχρονα, μείωση συνολικών δαπανών κατά 1,7 δισ. ευρώ και μείωση 2 δισ. ευρώ στα φάρμακα. Αυτό σημαίνει απλά ότι αν πετύχουμε στα φάρμακα, θα μείνουν 300 εκατ. ευρώ, π.χ. για πρόσληψη νοσηλευτών. Να ένα ωραίο πεδίο «διαπραγμάτευσης» με την τρόικα. Κόβω σπατάλη στα φάρμακα και βελτιώνω τη νοσοκομειακή φροντίδα και την απασχόληση. Δεν νομίζω ο κ. Tόμσεν να έχει αντίρρηση. Ο υπουργός που θα το πετύχει γίνεται… ήρωας.

Χρειάζονται όμως δομικές αλλαγές και ένα βιώσιμο σύστημα υγείας. Πρώτο βήμα είναι η Εθνική Ασφάλιση Υγείας για όλους, ανεξάρτητα από το αν και πού εργάζονται, με κατάργηση των κλάδων υγείας των Ταμείων. Σε μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία, η εργασία μόνη της δεν μπορεί και δεν πρέπει να σηκώνει το βάρος της ασφάλισης υγείας. Προσωρινά, οι εισφορές εισπράττονται από την εφορία μέσω τραπεζών, αποδίδονται στον ΕΟΠΥΥ και, σταδιακά, αντικαθίστανται από φορολογικά έσοδα. Αυτό σημαίνει άμεση αύξηση εσόδων και μείωση εξόδων 240 εκατ. ευρώ, αλλά ας μην υποτιμάται και το όφελος από την αύξηση της κινητικότητας του ανθρώπινου δυναμικού στην παραγωγικότητα της οικονομίας. Ταυτόχρονα, τα νοσοκομεία υπάγονται στον ΕΟΠΥΥ. Ως Εθνικός Οργανισμός Υγείας, πλέον, με ανεξάρτητη διοίκηση από διεθνή διαγωνισμό, συγχωνεύει νοσοκομεία, συνεργάζεται με τον ιδιωτικό τομέα και λειτουργεί με ισοσκελισμένο προϋπολογισμό. Μειώνει δαπάνες αντί να επαιτεί πόρους. Ολοκληρώνει την ηλεκτρονική συνταγογράφηση, καθιερώνει την αξιολόγηση υπηρεσιών και τεχνολογίας υγείας και προσλαμβάνει διοικήσεις μονάδων ύστερα από κρίση. Ενα επιτελικό υπουργείο Υγείας 300 υπαλλήλων, αντί των 1.400, ολοκληρώνει το σχέδιο αναδιάρθρωσης. Η σημερινή κατάσταση είναι ανυπόφορη και αδικαιολόγητη. Η υγεία δεν πρέπει να «χαντακώσει τη χώρα» πάλι, όπως στη δεκαετία που πέρασε. Η κυβέρνηση αντέχει;

ΕΠΑΝΕΚΚΙΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

Ιουνίου 21, 2012

Η νέα κυβέρνηση θα αντιμετωπίσει, μέσα σε όλα τα άλλα, και το χάος στον τομέα της Υγείας. Κυκεώνας χρεών, κλειστά φαρμακεία, ελλείψεις υλικών στα νοσοκομεία και φαρμάκων για σοβαρές αρρώστιες. Μία εκρηκτική κατάσταση, που σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στην κακοδιοίκηση και όχι στην έλλειψη χρημάτων. Σύμφωνα με αδρούς υπολογισμούς μας, κατά τη 10ετία 2000-2009, η Υγεία κόστισε στην Οικονομία περίπου 50 δις € σε σπατάλη, διαφθορά και παραοικονομία. Κατά … σύμπτωση, τόσο περίπου ήταν και το σωρευτικό δημοσιονομικό έλλειμμα που προστέθηκε στο χρέος κατά την τραγική 10ετία της «ανόδου και της πτώσης» του σύγχρονου ελληνικού ονείρου. Με άλλα λόγια, αν μόνο ο τομέας της Υγείας λειτουργούσε με πρωσική πειθαρχία, προτεσταντική εντιμότητα, ορθολογισμό και οργάνωση, θα μπορούσαμε ακόμη να ελπίζουμε ότι με σοβαρές μεταρρυθμίσεις και σε άλλους τομείς, η Ελλάδα θα παρέμενε μία «κανονική» χώρα. Στη συνέχεια, θα αναπτύξουμε ορισμένες σκέψεις για το πώς αυτό μπορεί να γίνει πραγματικότητα.

Κατ’ αρχήν, θεωρώ ότι όσα έγιναν στη 2ετία 2010 -2011, έχουν δημιουργήσει ορισμένες βασικές προϋποθέσεις επιτυχίας. Η πίεση της τρόικας για μείωση της φαρμακευτικής δαπάνης και η ίδρυση του ΕΟΠΥΥ, είναι δύο «κεκτημένα» πάνω στα οποία πρέπει και μπορούμε να χτίσουμε. Τα δύο δις € που πήγαιναν «στο βρόντο», δημιουργούσαν ασφυξία στις υπόλοιπες λειτουργίες του τομέα της Υγείας. Η ίδρυση του ΕΟΠΥΥ απετέλεσε το πρώτο μεγάλο βήμα στην ομογενοποίηση της ζήτησης. Τα δύο αυτά κεκτημένα, πρέπει να διαφυλαχθούν, να ενισχυθούν και να συμπληρωθούν. Τώρα, όμως, είναι ο καιρός να ασχοληθούμε και με την πλευρά της προσφοράς, ώστε να χτίσουμε ένα πραγματικά σύγχρονο σύστημα Υγείας, σε αρμονία με τις ανάγκες της κοινωνίας και τις δυνατότητες της οικονομίας

Σε προηγούμενο άρθρο μου πρότεινα τρόπο άμεσης αντιμετώπισης της ανατροφοδοτούμενης φούσκας χρεών από το κράτος και της αλυσίδας των προμηθευτών του. Τώρα πρέπει να πάμε ένα βήμα πιο κάτω, για να διασφαλίσουμε ένα βιώσιμο σύστημα Υγείας. Το πρώτο απολύτως απαραίτητο βήμα, είναι η άμεση κατάργηση των κλάδων Υγείας όλων των Ταμείων και η θέσπιση Εθνικής Ασφάλισης Υγείας για όλους, ανεξάρτητα από το αν και πού εργάζονται. Προσωρινά, νομοθετημένες εισφορές εισπράττονται από την Εφορία, μέσω Τραπεζών, και αποδίδονται στον ΕΟΠΥΥ. Αυτό σημαίνει άμεση αύξηση εσόδων και μείωση εξόδων κατά 240 εκ €, αφού οι υπάλληλοι των φορέων που ασχολούνται με την ασφάλιση Υγείας, καθίστανται περιττοί. Σταδιακά, οι εισφορές αντικαθίστανται από φορολογικά έσοδα. Σε μία παγκοσμιοποιημένη οικονομία, ο παράγοντας εργασία, δεν μπορεί και δεν είναι δίκαιο να σηκώνει το βάρος της ασφάλισης Υγείας. Επίσης, το τεράστιο όφελος στο ΑΕΠ από την απελευθέρωση της κινητικότητας του ανθρώπινου δυναμικού, δεν πρέπει να υποτιμάται, αλλά να συμπληρωθεί από αντίστοιχη κίνηση και στο χώρο της ασφάλισης γήρατος.

Ταυτόχρονα, πρέπει να ξεκινήσει η άμεση υπαγωγή νοσοκομείων και λοιπών δομών υγείας στον ΕΟΠΥΥ, που μετατρέπεται σε Εθνικό Οργανισμό Υγείας (κάτι σαν την NHS της Βρετανίας), με ανεξάρτητη διακομματική διοίκηση μετά από διεθνή διαγωνισμό. Με τη συγχώνευση νοσοκομείων και υπηρεσιών και τη συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα, ο ΕΟΠΥΥ αναλαμβάνει την ευθύνη ισοσκελισμού του προϋπολογισμού, αφού θα μπορεί να μειώσει δαπάνες, αντί να επιδίδεται σε άσκοπη επαιτεία πόρων, όπως σήμερα. Αυτό συνεπάγεται, φυσικά, την ενίσχυση του ελεγκτικού του ρόλου, με την ηλεκτρονική συνταγογράφηση, την Αξιολόγηση Τεχνολογίας και Υπηρεσιών Υγείας και την πρόσληψη Διοικητών νοσοκομείων μετά από κρίση. Εδώ είναι κρίσιμη η συνδρομή της Ομάδας του Horst Reichenbach. Τέλος, είναι απαραίτητη η μετεξέλιξη του Υπουργείου Υγείας σε επιτελικό όργανο, με 400 υπαλλήλους αντί των 1.400 που έχει σήμερα. Πλήρες σχέδιο διοικητικής αναδιάρθρωσης της Υγείας, περιλαμβάνεται στην Έκθεση των Εμπειρογνωμόνων για την Παρακολούθηση του Μνημονίου. Θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και η βοήθεια των Γάλλων εμπειρογνωμόνων.

Όλα αυτά, μπορούν να γίνουν σε διάστημα ελάχιστων μηνών. Τα οικονομικά αποτελέσματα θα είναι σημαντικά και η εκτίμησή μου είναι ότι ισοδυναμούν με 1 δις € σε ετήσια βάση. Η άμεση διάθεση 500 εκ. € μέσα στον Ιούλιο, από τα προβλεπόμενα για τη δόση του Ιουνίου, θα έδινε λύση στα σημερινά αδιέξοδα του ΕΟΠΥΥ, αλλά και των ασφαλισμένων και επιχειρήσεων της Υγείας. Η σημερινή κατάσταση δεν είναι μόνο ανυπόφορη, είναι και αδικαιολόγητη. Τώρα που οι εκλογές έπαψαν να απειλούν με καταστροφή και η ελπίδα … επιτρέπεται, ας μην αφήσουμε πάλι την Υγεία να «χαντακώσει τη χώρα», όπως έγινε στη δεκαετία του 2000 και ειδικότερα στην τραγική εξαετία 2004-2009. Για όλα αυτά, φυσικά, απαραίτητη είναι και η συμβολή του Υπουργείου Οικονομικών και του ίδιου του Πρωθυπουργού.

ΚΑΡΑΜΠΟΛΑ ΧΡΕΩΝ ΧΩΡΙΣ ΛΟΓΟ

Ιουνίου 10, 2012

Ο ΕΟΠΥΥ χρωστάει στο Φαρμακείο 100 €. Το Φαρμακείο χρωστάει στη Φαρμακαποθήκη 100 €. Η Φαρμακαποθήκη χρωστάει στη Φαρμακευτική Εταιρεία 100 € και αυτή χρωστάει στην πολυεθνική μητρική της 100 €. Το σύνολο των χρεών είναι 400 €, αν πιστέψουμε τους τίτλους των εφημερίδων. Ο ίδιος κύκλος ισχύει για τις πληρωμές από τον ΕΟΠΥΥ στο Νοσοκομείο, από αυτό στην εταιρεία υλικών, από αυτήν στον εισαγωγέα και από αυτόν στην εταιρεία στο εξωτερικό. Σύνολο χρεών 800 € και όλος ο κόσμος σε αναταραχή. Αν ο ΕΟΠΠΥΥ είχε 200 € και οι πληρωμές μπορούσαν να γίνουν εσωτερικά, με αυτόματη αντιστάθμιση χρεών, το συνολικό πρόβλημα εξαφανίζεται.

Γιατί, όμως, δεν έχει ο ΕΟΠΥΥ τα 200 €;  Επειδή όταν δημιουργήθηκε, βιαστικά και χωρίς μελέτη, προέβλεπε την ενσωμάτωση τριών ταμείων, ΙΚΑ, ΟΓΑ, ΟΑΕΕ και του ΟΠΑΔ. Στην πορεία, προστέθηκαν και πολλά άλλα, μικρότερα. Τα ταμεία θα εκχωρούσαν στον ΕΟΠΥΥ τα έσοδα από τις ασφαλιστικές εισφορές του κλάδου υγείας και το Κράτος θα έδινε επιχορήγηση ίση με το 0.6% του ΑΕΠ, δηλαδή 1,3 δις € για το 2012. Τίποτε από αυτά δεν έγινε. Το Κράτος, την τελευταία στιγμή, προφανώς για να ισοσκελίσει το οικονομικό πρόγραμμα, στα χαρτιά, μείωσε την επιχορήγηση σε 0,4% του ΑΕΠ, δηλαδή 500 εκ € λιγότερο. Τα ταμεία αντιμετωπίζουν μείωση εισφορών λόγω ύφεσης και ανικανότητας είσπραξης, αλλά κάνουν και λαθροχειρία, παρακρατώντας μέρος των εισφορών υγείας για να πληρώσουν συντάξεις. Ένας μύλος, με τραγικές κοινωνικές επιπτώσεις και, το κυριότερο, χωρίς κανένα λόγο. Η, μάλλον, επειδή οι πολιτικοί μας είναι απίστευτα τεμπέληδες, δειλοί και άσχετοι με οτιδήποτε άλλο εκτός από την …πολιτική, όπως την καταλαβαίνουν αυτοί. Όχι τη λύση των προβλημάτων, αλλά την επανεκλογή τους. Δεν ακούν, δεν διαβάζουν και δεν τολμούν να αναθεωρήσουν απαρχαιωμένες αντιλήψεις. Τι θα έπρεπε, λοιπόν, να κάνουν οι επόμενοι, όποιοι και αν είναι αυτοί; Υπάρχει εύκολη λύση; Κατά τη γνώμη μου, υπάρχει και είναι σχεδόν υποχρεωτική.

Πρώτον: Κατάργηση τώρα των κλάδων υγείας των Ταμείων και θέσπιση Εθνικής Ασφάλισης Υγείας για όλους, ανεξάρτητα από το αν και που εργάζονται. Προσωρινά, οι νομοθετημένες εισφορές εισπράττονται από την Εφορία, κατευθείαν από τις Τράπεζες και αποδίδονται αυτομάτως στον ΕΟΠΥΥ. Αυτό σημαίνει άμεση αύξηση των εισπράξεων και μείωση των εξόδων, αφού οι υπάλληλοι του ΙΚΑ, κ.λπ., που ασχολούνται με τον κλάδο υγείας, καθίστανται περιττοί. Σταδιακά, καταργούνται οι εισφορές και αντικαθίστανται από φορολογικά έσοδα. Σε μία παγκοσμιοποιημένη οικονομία, ο παράγοντας εργασία δεν μπορεί και δεν είναι δίκαιο να σηκώνει το βάρος της ασφάλισης υγείας.

Δεύτερον: Άμεση υπαγωγή νοσοκομείων και Κέντρων Υγείας στον ΕΟΠΥΥ, ο οποίος μετατρέπεται σε Εθνικό Οργανισμό Υγείας (κάτι σαν την NHS της Βρετανίας) με διακομματική Διοίκηση. Αυτό σημαίνει ότι ο ΕΟΠΥΥ αναλαμβάνει την ευθύνη ισοσκελισμού του προϋπολογισμού του. Σήμερα, αντίθετα, επιδίδεται σε μία διαρκή και απέλπιδα προσπάθεια επαιτείας πόρων, χωρίς να μπορεί να μειώσει δαπάνες, για παράδειγμα, με την άμεση συγχώνευση νοσοκομείων και υπηρεσιών και συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα.

Τρίτον: Άμεση ενίσχυση του ελεγκτικού ρόλου του ΕΟΠΥΥ με την ηλεκτρονική συνταγογράφηση, τη δημιουργία ανεξάρτητου Οργανισμού Αξιολόγησης Τεχνολογίας και Υπηρεσιών Υγείας και την προκήρυξη των θέσεων Διοικητών νοσοκομείων μετά από κρίση. Η υλοποίηση αυτών των μέτρων και η χρηματοδότησή τους, μπορεί  να ανατεθεί σε Ομάδες Έργου αποτελούμενες από εμπειρογνώμονες, Έλληνες και ξένους, που θα εργάζονται, όμως, στο πλαίσιο της Ομάδας Δράσης υπό τον Horst Reihenbach.

Τέταρτον: την αναδιοργάνωση του Υπουργείου Υγείας σε επιτελικό όργανο με 300 υπαλλήλους, αντί των 1.400 που έχει σήμερα. Πλήρες σχέδιο διοικητικής αναδιοργάνωσης του όλου συστήματος υγείας, περιλαμβάνεται στην Έκθεση των Εμπειρογνωμόνων για την Παρακολούθηση του Μνημονίου. Θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και η βοήθεια των Γάλλων εμπειρογνωμόνων.

Όλα αυτά μπορούν να γίνουν σε διάστημα ελάχιστων μηνών. Τα οικονομικά αποτελέσματα θα είναι σημαντικά και η εκτίμησή μου είναι ότι μέσα στο 2012 θα ισοδυναμούν με 1δις € σε ετήσια βάση. Με βάση το πρόγραμμα αυτό, η άμεση διάθεση 500 εκ. € μέσα στον Ιούνιο, από τα προβλεπόμενα για τη δόση του ΔΝΤ, θα έδινε τη λύση στα σημερινά αδιέξοδα του ΕΟΠΥΥ, αλλά και των ασφαλισμένων και επιχειρήσεων που κινούνται στον τομέα της υγείας. Η σημερινή κατάσταση δεν είναι μόνο ανυπόφορη, είναι και αδικαιολόγητη. Βέβαια, η σημερινή ακυβερνησία και το διαφαινόμενο αδιέξοδο που έρχεται στις 17 Ιουνίου, ανεξαρτήτως εκλογικού αποτελέσματος, δεν επιτρέπει μεγάλη αισιοδοξία. Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι η λύση δεν υπάρχει.

ΠΟΙΟΣ ΕΚΛΕΓΕΙ ΠΟΙΟΥΣ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ

Ιουνίου 3, 2012

Ο ΕΟΠΥΥ χρωστάει στο Φαρμακείο 100 €. Το Φαρμακείο χρωστάει στη Φαρμακαποθήκη 100 €. Η Φαρμακαποθήκη χρωστάει στη Φαρμακευτική Εταιρεία 100 € και αυτή χρωστάει στην πολυεθνική μητρική της 100 €. Το σύνολο των χρεών είναι 400 €, αν πιστέψουμε τους τίτλους των εφημερίδων. Ο ίδιος κύκλος ισχύει για τις πληρωμές από τον ΕΟΠΥΥ στο Νοσοκομείο, από αυτό στην εταιρεία υλικών, από αυτήν στον εισαγωγέα και από αυτόν στην εταιρεία στο εξωτερικό. Σύνολο χρεών 800 € και όλος ο κόσμος σε αναταραχή. Αν ο ΕΟΠΠΥΥ είχε 200 € και οι πληρωμές μπορούσαν να γίνουν εσωτερικά, με αυτόματη αντιστάθμιση χρεών, το συνολικό πρόβλημα εξαφανίζεται.

Γιατί, όμως, δεν έχει ο ΕΟΠΥΥ τα 200 €;  Επειδή όταν δημιουργήθηκε, βιαστικά και χωρίς μελέτη, προέβλεπε την ενσωμάτωση τριών ταμείων, ΙΚΑ, ΟΓΑ, ΟΑΕΕ και του ΟΠΑΔ. Στην πορεία, προστέθηκαν και πολλά άλλα, μικρότερα. Τα ταμεία θα εκχωρούσαν στον ΕΟΠΥΥ τα έσοδα από τις ασφαλιστικές εισφορές του κλάδου υγείας και το Κράτος θα έδινε επιχορήγηση ίση με το 0.6% του ΑΕΠ, δηλαδή 1,3 δις € για το 2012. Τίποτε από αυτά δεν έγινε. Το Κράτος, την τελευταία στιγμή, προφανώς για να ισοσκελίσει το οικονομικό πρόγραμμα, στα χαρτιά, μείωσε την επιχορήγηση σε 0,4% του ΑΕΠ, δηλαδή 500 εκ € λιγότερο. Τα ταμεία αντιμετωπίζουν μείωση εισφορών λόγω ύφεσης και ανικανότητας είσπραξης, αλλά κάνουν και λαθροχειρία, παρακρατώντας μέρος των εισφορών υγείας για να πληρώσουν συντάξεις. Ένας μύλος, με τραγικές κοινωνικές επιπτώσεις και, το κυριότερο, χωρίς κανένα λόγο. Η, μάλλον, επειδή οι πολιτικοί μας είναι απίστευτα τεμπέληδες, δειλοί και άσχετοι με οτιδήποτε άλλο εκτός από την …πολιτική, όπως την καταλαβαίνουν αυτοί. Όχι τη λύση των προβλημάτων, αλλά την επανεκλογή τους. Δεν ακούν, δεν διαβάζουν και δεν τολμούν να αναθεωρήσουν απαρχαιωμένες αντιλήψεις. Τι θα έπρεπε, λοιπόν, να κάνουν οι επόμενοι, όποιοι και αν είναι αυτοί; Υπάρχει εύκολη λύση; Κατά τη γνώμη μου, υπάρχει και είναι σχεδόν υποχρεωτική.

Πρώτον: Κατάργηση τώρα των κλάδων υγείας των Ταμείων και θέσπιση Εθνικής Ασφάλισης Υγείας για όλους, ανεξάρτητα από το αν και που εργάζονται. Προσωρινά, οι νομοθετημένες εισφορές εισπράττονται από την Εφορία, κατευθείαν από τις Τράπεζες και αποδίδονται αυτομάτως στον ΕΟΠΥΥ. Αυτό σημαίνει άμεση αύξηση των εισπράξεων και μείωση των εξόδων, αφού οι υπάλληλοι του ΙΚΑ, κ.λπ., που ασχολούνται με τον κλάδο υγείας, καθίστανται περιττοί. Σταδιακά, καταργούνται οι εισφορές και αντικαθίστανται από φορολογικά έσοδα. Σε μία παγκοσμιοποιημένη οικονομία, ο παράγοντας εργασία δεν μπορεί και δεν είναι δίκαιο να σηκώνει το βάρος της ασφάλισης υγείας.

Δεύτερον: Άμεση υπαγωγή νοσοκομείων και Κέντρων Υγείας στον ΕΟΠΥΥ, ο οποίος μετατρέπεται σε Εθνικό Οργανισμό Υγείας (κάτι σαν την NHS της Βρετανίας) με διακομματική Διοίκηση. Αυτό σημαίνει ότι ο ΕΟΠΥΥ αναλαμβάνει την ευθύνη ισοσκελισμού του προϋπολογισμού του. Σήμερα, αντίθετα, επιδίδεται σε μία διαρκή και απέλπιδα προσπάθεια επαιτείας πόρων, χωρίς να μπορεί να μειώσει δαπάνες, για παράδειγμα, με την άμεση συγχώνευση νοσοκομείων και υπηρεσιών και συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα.

Τρίτον: Άμεση ενίσχυση του ελεγκτικού ρόλου του ΕΟΠΥΥ με την ηλεκτρονική συνταγογράφηση, τη δημιουργία ανεξάρτητου Οργανισμού Αξιολόγησης Τεχνολογίας και Υπηρεσιών Υγείας και την προκήρυξη των θέσεων Διοικητών νοσοκομείων μετά από κρίση. Η υλοποίηση αυτών των μέτρων και η χρηματοδότησή τους, μπορεί  να ανατεθεί σε Ομάδες Έργου αποτελούμενες από εμπειρογνώμονες, Έλληνες και ξένους, που θα εργάζονται, όμως, στο πλαίσιο της Ομάδας Δράσης υπό τον Horst Reihenbach.

Τέταρτον: την αναδιοργάνωση του Υπουργείου Υγείας σε επιτελικό όργανο με 300 υπαλλήλους, αντί των 1.400 που έχει σήμερα. Πλήρες σχέδιο διοικητικής αναδιοργάνωσης του όλου συστήματος υγείας, περιλαμβάνεται στην Έκθεση των Εμπειρογνωμόνων για την Παρακολούθηση του Μνημονίου. Θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και η βοήθεια των Γάλλων εμπειρογνωμόνων.

Όλα αυτά μπορούν να γίνουν σε διάστημα ελάχιστων μηνών. Τα οικονομικά αποτελέσματα θα είναι σημαντικά και η εκτίμησή μου είναι ότι μέσα στο 2012 θα ισοδυναμούν με 1δις € σε ετήσια βάση. Με βάση το πρόγραμμα αυτό, η άμεση διάθεση 500 εκ. € μέσα στον Ιούνιο, από τα προβλεπόμενα για τη δόση του ΔΝΤ, θα έδινε τη λύση στα σημερινά αδιέξοδα του ΕΟΠΥΥ, αλλά και των ασφαλισμένων και επιχειρήσεων που κινούνται στον τομέα της υγείας. Η σημερινή κατάσταση δεν είναι μόνο ανυπόφορη, είναι και αδικαιολόγητη. Βέβαια, η σημερινή ακυβερνησία και το διαφαινόμενο αδιέξοδο που έρχεται στις 17 Ιουνίου, ανεξαρτήτως εκλογικού αποτελέσματος, δεν επιτρέπει μεγάλη αισιοδοξία. Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι η λύση δεν υπάρχει.